×

منوی بالا

منوی اصلی

دسترسی سریع

اخبار سایت

اخبار ویژه

امروز : یکشنبه, ۱۶ بهمن , ۱۴۰۱  .::.   برابر با : Sunday, 5 February , 2023  .::.  اخبار منتشر شده : 4 خبر
حرکت دیالکتیکی جامعه ایرانی در طول تاریخ معاصر
علیرضا تهرانی فر

هراکلیتوس فیلسوف یونانی به حرکت و تحول اعتقاد داشت و باور داشت که جهان همواره در حال شدن و حرکت است و هیچ چیزی ساکن و ایستا نیست؛ بر مبنای همین باور منطق حرکت دیالکتیک شکل گرفت بر اساس دیالکتیک هر دیدگاه و تحول جدیدی حاصل برخورد تضادهاست؛ به زبان دیگر تز و آنتی تز با همدیگر برخورد می کنند و حاصل کنش و واکنش آنها ایده جدید یا همان سنتز است.

سنتز جدید تبدیل به تزی می گردد که آنتی تزی برای آن پیدا می گردد و مجددا پس از کنش این دو با یکدیگر سنتزی جدیدی شکل می گیرد و این چرخه تکرار در تاریخ ادامه پیدا می کند و تحولات اجتماعی سیاسی اقتصادی در این بستر ایجاد میشوند و ادامه پیدا می کنند.

سیر تاریخ تحول اجتماعی سیاسی ایران معاصر از عصر ناصری تا به امروز را می توان بر اساس همین منطق فلسفی دیالکتیک هگلی مورد بررسی قرار داد؛ تحولات اجتماعی سیاسی ایران به دو شکل اصلاحات از درون و سپس تلاش های رادیکال برای تغییر از بیرون بروز پیدا کرده اند و تا به امروز نیز به همین روند در حال حرکت هستند.

ساختارهای سیاسی ایران از دوره ناصرالدین شاه در واکنش به فساد و ناکارآمدی ها ابتدا تلاش می کند از درون اصلاحات ایجاد کنند و پس از شکست اصلاحات درونی و ناامیدی و سرخوردگی جمعی از اصلاح آن؛ تلاش های از بیرون برای تغییر رادیکال ساختار شروع می شود.

پس از مدتی تغییرات رادیکال و فشار از بیرون به نتیجه می رسد و ساختار دچار دگرونی هایی می شود؛ اما زمانی نمی گذر که  ساختار به حالت ناکارآمدی قبل باز می گردد و مجددا اصلاحات از درون را آغاز می شود و این روند در بستر تاریخ اجتماعی سیاسی ایران ادامه پیدا می کند.

تلاش از درون برای اصلاح سپس مقاومت در مقابل این اصلاحات و شکست آن و ناامیدی و سرخوردگی و پس از آن تلاش برای تغییرات رادیکال از بیرون و پیروزی این تلاش  بیرونی رادیکال و پس مدتی بازگشت مجدد به روند قبلی.

این فرمول تغییرات و تحولات اجتماعی و اصلاحات سیاسی در تاریخ معاصر ایران است، بر اساس منطق دیالکتیکی در حال حرکت و تغییر بوده و تغییرات و حرکت دیالتیکی آن تا کنون ادامه دارد.

در مقابل تز ساختار فاسد و خودفروخته ناصرالدین شاه و رشوه خواری شاهزادگان و درباریان، بی نظمی و هرج و مرج قشون آنتی تز اصلاحات از درون امیرکبیر شکل گرفت و امیر کبیر با آنتی تز اصلاحات از درون تلاش کرد ساختار سیاسی قدیمی و ناکارآمد را از درون کنار بگذارد و ساختار جدید و مدرن ایجا کند، این اصلاحات اما با مقاومت شدید محافظه کاران روبرو شد و اصلاحات از درون امیرکبیری به شهادت او در حمام فین کاشان ختم شد و از درون برخورد و هم کنشی این دو تز، سنتز دیکتاتوری ناصری و آقاخان نوری شکل گرفت، پس از شکست امیر کبیر و تلاش ها او برای اصلاحات ناامیدی و سرخوردگی اصلاح طلبان را فرا گرفت و پس از این ناامیدی و سرخوردگی ها از پیگیری برای اصلاحات بود که تلاش های بیرونی برای تغییر و تحول بیرونی آغاز گردید.

مطالبات مردم نادیده گرفته می شد و مردم به کل در سیستم ناصری فراموش شدند تلاش ها برای تغییر از اسلحه میرزا رضا کرمانی خارج شد و با قتل ناصرالدین شاه شروع و به مشروطه خواهان رسید.

مشروطه خواهان تز جدید تلاش های داخلی برای اصلاحات پس از قتل ناصرالدین شاه و تلاش های بیرونی برای اصلاح امور کشور بودند؛ حاصل برخورد مشروطه و ساختار کهنه؛  شکست شدید دیگری بود و سنتز استبداد صغیر از آن متولد گردید.

بار دیگر تلاش های اصلاحات از درون در سلطنت و ساختار سیاسی قاجاری با شکست روبرو شده بود؛ پس از این شکست جدید اصلاحات درونی مردم و اصلاحاتچی ها به صورت کامل از ساختار قاجاری قطع امید کردند و تلاش های رادیکال بیرونی برای تغییر و خلغ سلطنت شروع شد حاصل برخورد  تز و آنتی تز جدید، سنتز سلطنت رضاخان بود.

عصر جدید رضاخانی در تاریخ ایران شروع شد، مدتی از شعارهای جمهوریت رضاخان و سلطنت او نگذشته بود که مجددا ساختار به حالت قبل بازگشت و استبداد رضاخانی  شکل گرفت و پس از مدتی آنتی تز اصلاحات مصدق، فاطمی و کاشانی از درون در واکنش به استبداد پهلوی به واکنش نشان داد؛ مصدق و کاشانی در واکنش به سرسپردگی ها و غارت سرمایه و منابع ملی کشور اقدام به تلاش های از درون برای اصلاحات ساختاری و جلوگیری از غارت ثروث مردم کردند،سنتز این برخورد همانطور که انتظار می رفت چیزی جز کودتای ۲۸ مرداد و شکست اصلاحات درونی مصدق و حبص خانگی او در طالقان نشد.

بار دیگر  پس از شکست مصدق ناامیدی و سرخوردگی عمومی روح جامعه ایرانی را در بر گرفت، اقدامات شاه جوان در بستن فضای سیاسی و نادیده گرفتن فرهنگ و ارزش های اسلامی جامعه مذهبی آن زمان موجب قطع امید از اصلاحات درونی و بازگشت آنتی تز تغییرات رادیکال از بیرون به جامعه گردید.

حاصل برخورد و بر هم کنشی تز اقدامات شاه و آنتی تز انقلابی در جامعه آن زمان و تلاش های رادیکال برای تغییرات اجتماعی سیاسی سنتز انقلاب۵۷ شد؛ سنتز جدید شکل گرفت و جامعه ایرانی تصور میکرد به هدف نهایی خود رسیده است.

به قول هراکلیتون جهان همواره در حال حرکت و تحول است و هیچ امر ایستا و ساکنی وجود ندارد، مخصوصا اجتماع و تفکر انسان ها همواره در حال تغییر و شدن هستند.

برخی ناکارآمدی ها و سخت گیری های اجتماعی سیاسی دولت های پس از انقلاب موجب شکل گیری آنتی تز دوم خرداد شد؛ آنتی تز دو خرداد برای ایجاد اصلاحات درونی ساختار بود. این برخورد و مقامت ساختار محافظه کار تندرو کشور در مقابل اصلاحات درونی موجب شکل گیری سنتز یکدست سازی و یکسان سازی ساختار و حذف کامل اصلاحات از صحنه سیاسی کشور گردید. پس از این حذف سیستمی اصلاحات از صحنه سیاسی کشور و شکست تلاش های درونی برای اصلاح ساختارهای سیاسی اقتصادی و اجتماعی جامعه مجددا روح ناامیدی وسرخوردگی جمعی در جامعه ایرانی سیطره پیدا کرد و موجب قطع امید کلی جامعه از اصلاحات درونی گردید.

حال آنتی تز جدید تغییرات رادیکال از بیرون در جامعه ایرانی  شکل گرفته است؛ سیر تحولات و تغییرات اجتماعی سیاسی جامعه ایرانی به ما نشان می دهد هرگاه آنتی تز اصلاحات از درون شکست می خورد و نسبت به آن ناامید می شوند، آنتی تز جدید تغییرات رادیکال از بیرون جایگزین آن می گردد.

شاید این بار باید از تاریخ درس بگیریم زیرا تجربه جامعه ایرانی نشان میدهد سنتزهای که از برخورد تز مقاومت ساختار و  آنتی تز تغییرات رادیکال بیرون آمده اند خود پس از مدتی تبدیل به تز سرکوب و ناکارآمدی شده اند و جامعه ایرانی را ناامید کرده اند.

شاید جامعه ایرانی و ساختار سیاسی ایران می بایست برای اولین بار به آنتی تز اصلاحات درونی اعتماد کند؛ هم ساختار سیاسی اقتصادی بهتر است مقاومت در مقابل تغییرات درونی و اصلاحات درونی را کنار بگذارند و هم اینکه مردم نباید از اصلاحات درونی دست بردارند زیرا تغییرات رادیکال نتیجه ای مثبت برای جامعه ایرانی در پی نداشته است.

 

 

 

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.